real time web analytics

Gweithredwyr drwy’r blynyddoedd

Yn yr adran hon:

Crosville, Crosville Cymru ac Arriva| GHA Coaches | Townlynx | First a Stagecoach                           

M & H Coaches | Peter’s | George Edwards & Son | Pied Bull | Oare’s | Royce Hire | Four Girls

Eagles & Crawford

Crosville, Crosville Cymru ac Arriva

Am 80 mlynedd bron, gweithredwyd y gwasanaeth rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug dan enw

Crosville.

Yn 1906, llogodd George Crosland-Taylor (a adwaenid fel Crosland) warws yng Nghaer gyda

chynllun i gydosod a gwerthu ceir modur a ddyluniwyd yn Ffrainc. Daeth Georges de Ville yn bart-

ner iddo a buddsoddodd arian yn y busnes. Ffurfiwyd cwmni newydd ganddynt dan yr enw

Crosville Motor Company Ltd, gan gyfuno Crosland a de Ville. Daeth gweithgareddau gwneud

ceir i ben yn 1908 a chanolbwyntiodd y cwmni ar drwsio cerbydau ac, yn fuan wedyn yn 1911, ar

redeg gwasanaethau bysiau. Roedd y gwasanaeth cyntaf o’r fath yn Sir Gaer ac roedd canolfan y

cwmni yn Crane Wharf yng Nghaer.

Erbyn 1929, 10 mlynedd ar ôl dechrau gwasanaeth Rhuthun i’r Wyddgrug, roedd Crosville yn gwei-

thredu yng Nghilgwri, Sir Gaer a rhannau o Swydd Gaerhirfryn, ynghyd â rhannau o Ogledd Cymru.

Hefyd yn 1929, prynodd y London Midland & Scottish Railway Company y buddiannau yn Crosville

ac ymddangosodd cwmni newydd yn masnachu fel LMS (Crosville). Daeth y cwmni hwn wedyn yn

Crosville Motor Services Ltd. Yn rhyfeddol, arhosodd teulu Crosland-Taylor mewn uwch-swyddi o

fewn y cwmni newydd, gan gyfarwyddo a rheoli gweithrediadau hyd at fis Rhagfyr 1959.

Un o’r ffyrdd y tyfodd Crosville oedd trwy brynu amryw gwmnïau bysiau llai ymhob rhan o’i ardal

weithredu gan gynnwys, yn 1930: Brookes Brothers o’r Rhyl a Dinbych (hefyd yn gweithredu yn

Rhuthun gydag 87 o gerbydau); Edwards o Ddinbych yn gweithredu fel Red Dragon (hefyd yn gwei-

thredu yn Rhuthun); a Western Transport o Wrecsam (yn cyrraedd Rhuthun o Wrecsam gyda 133 o

gerbydau). Yn fuan, Crosville oedd y prif weithredwr yng Ngogledd Cymru gyfan a Gorllewin Sir

Gaer, ynghyd â gwaith sylweddol ar lannau Mersi a rhannau o Ganolbarth Cymru.

Yn 1948, roedd y cwmni wedi dod dan berchenogaeth Wladol lawn ac ef oedd y cwmni bysiau talei-

thiol mwyaf ond dau yng Nghymru a Lloegr.

Yn 1971, rhoddodd newidiadau dan Ddeddf Trafnidiaeth 1968 rym i awdurdodau lleol noddi gwas-

anaethau bws gwledig ac o 1971 ymlaen y dechreuodd Cynghorau Sir Ddinbych a Sir y Fflint noddi

gwasanaeth Rhuthun - Yr Wyddgrug yn ariannol. Mae’n aros yn wasanaeth noddedig hyd heddiw.

Daeth newidiadau sylweddol yn dilyn Deddf Trafnidiaeth 1985. O 1986 ymlaen, rhannwyd Crosville

yn gwmnïau Cymreig a Seisnig cyn preifateiddio. Ganed Crosville Cymru Cyf a gwerthodd y

Wladwriaeth y cwmni i’w reolwyr ym mis Rhagfyr 1987.

Yna gweithredodd Crosville Cymru Cyf wasanaethau ar dramwyfa Rhuthun i’r Wyddgrug ar adeg

dadreoleiddio ar ddydd Llun 27ain Hydref a gwnaeth hynny dan gontract gyda Chyngor Sir Clwyd

blaenorol a Chyngor Sir Ddinbych ar ei ôl tan 1998. Yn ystod y blynyddoedd dilynol, newidiodd per-

chenogaeth y cwmni mewn ffordd gymhleth oedd yn cynnwys ei werthu yn 1989 i National Express

ac yn 1991 i Drawlane a ddaeth yn British Bus yn ddiweddarach. Gwerthwyd British Bus i Cowie

Group a gymrodd yr enw newydd Arriva wedyn. Ym mis Ebrill 1998, ychydig cyn i Crosville Cymru

ildio’i gontract ar dramwyfa Rhuthun - Yr Wyddgrug, ailenwyd Crosville Cymru Cyf yn Arriva Cymru

Ltd. Fodd bynnag, fe barhaodd Arriva gyda gwasanaeth diwrnodau ysgol yn unig a oedd ar gael

hefyd i’r cyhoedd ar gyfer y pentrefi, hyd at 2001.

GHA Coaches

Gweithredodd GHA Coaches wasanaeth Rhuthun i’r Wyddgrug o fis Ebrill 1998 i fis Gorffennaf

2016, sef cyfnod o 18 mlynedd.

Man cychwyn GHA yw pentref Betws Gwerful Goch ger Corwen, lle’r oedd John Lloyd Davies yn ber-

chen bws, a ddefnyddiwyd yn bennaf i gludo pobl leol i’w gwaith ac yn ôl. Dechreuodd ei fab, Eifion,

ymwneud â bysiau oddeutu 1983 pan brynodd fws mini i weithio contract ysgol Cyngor Sir Clwyd.

Ni pharodd hyn yn hir, a dychwelodd i ganolbwyntio ar ei fusnes torri cerbydau ond, yn 1988, pryn-

odd ddwy goets a ddefnyddiodd ar gontract Clwyd arall yn mynd â myfyrwyr i Athrofa Gogledd-

ddwyrain Cymru yn Wrecsam.

Roedd gan Eifion a’i wraig Rhiannon dri mab, Gareth, Hefin ac Arwyn, a’u llythrennau blaen oedd

tarddiad yr enw GHA Coaches. Dilynodd Hefin ddiddordebau oddi allan i fusnes bysys a choetsis y

teulu.

Yn 1991, roedd GHA wedi sefydlu canolfan yn Wrecsam a modurdy yno wedyn yn 1996 ac, erbyn

2004, roeddent wedi caffael buddiannau busnes L E Roberts & Son yn masnachu fel Cloion

Coaches o Glawddnewydd, gan gynnwys eiddo yn Rhuthun.

Prynodd GHA nifer o weithredwyr eraill ac, erbyn 2015, roedd gan y cwmni ddepos yn Rhuthun,

Rhiwabon, Tarvin, Winsford, Macclesfield ac Amwythig gan weithredu fflyd o ryw 300 o gerbydau.

Am y rhan fwyaf o’r 18 mlynedd o gontractau GHA ar dramwyfa Rhuthun i’r Wyddgrug, ei fodurdy

yn Wrecsam neu Riwabon yn hytrach na Rhuthun oedd yn gwasanaethu’r llwybr.

Mae rhagor o fanylion GHA Coaches yn RonsBusesAndCoaches 

O 2003 tan yn gynnar yn 2008, ehangodd Townlynx un daith o’i wasanaeth rhwng yr Wyddgrug a

Phant-y-mwyn i Lanferres ar ddydd Mercher a dydd Sadwrn yn unig. Gweithredodd dan rif gwasan-

aeth 6.

Ym mis Gorffennaf 2016, yn dilyn cwymp GHA Coaches, am gyfnod byr o wyth diwrnod dros dro ac

ar sail argyfwng, gweithredodd Townlynx wasanaeth Rhuthun i’r Wyddgrug.

Cwmni o Faes-glas ger Treffynnon yw Townlynx ac fe’i sefydlwyd yn 1996 gan Stephen Lee a’i wraig

Carol. Ar hyn o bryd, mae gan y cwmni fflyd o ryw 30 cerbyd, y rhan

fwyaf ohonynt yn cael eu defnyddio ar gontractau ysgol a choleg. Mae

Townlynx yn dal i weithredu gwasanaeth 28 o’r Wyddgrug i’r Fflint, sef

gwasanaeth bysiau cyntaf un y gweithredwr.

Rhagor o fanylion Townlynx yn RonsBusesAndCoaches

First a Stagecoach

Yn 2001, darparodd modurdy First Group yng Nghaer deithiau dydd Sul

ar yr X10 rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug.

Bu First Chester & Wirral yn gweithredu yn ardal Sir Gaer a Glannau Mersi rhwng mis Chwefror

1990 a mis Ionawr 2013. Yn dilyn rhannu Crosville yn 1986, daeth gweithrediadau Caer a Chilgwri,

gan gynnwys modurdai Caer a Rock Ferry, i berchenogaeth nifer o gwmnïau, yn eu plith Drawlane

ac yna Potteries Motor Traction cyn dod yn rhan o First Group pan fabwysiadwyd yr enw “First”. Ym

mis Mehefin 2007, prynodd First gwmni bysiau dinesig Caer oedd wedi gweithredu dan enw

Chester City Transport ers 1930. Yna cyfunwyd y gweithrediadau dinesig yng Nghaer i ffurfio un â’i

ganolfan yn hen ddepo Crosville yn dwyn yr enw “The Rink” yn Liverpool Road. Ym mis Ionawr

2013, prynodd Stagecoach weithrediadau First Chester & Wirral gan gynnwys The Rink yng Nghaer.

Am ddau ddiwrnod yn union ar ôl i GHA orffen ar 13eg Gorffennaf 2016, gweithredodd

Stagecoach, olynydd First yng Nghaer, daith ddychwelyd rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug ar y gwas-

anaeth 1. Yna rhedodd Stagecoach holl deithiau ar yr 1/X1/2 o ddiwedd mis Gorffennaf 2016 hyd

fis Mawrth 2018.

Grŵp cludiant rhyngwladol yw Stagecoach Group plc sy’n rhedeg bysiau a’r rhan fwyaf o fathau

eraill o gludiant, gan gynnwys trenau. Sefydlwyd y grŵp yn 1980 gyda’i wreiddiau ym Mherth, Yr

Alban, lle mae ei bencadlys hyd heddiw. Mae ganddo is-gwmnïau amrywiol ledled y DU a hefyd yn

y Taleithiau Unedig a Chanada. Tra bo cwmnïau niferus o fewn y grŵp, mae ganddynt ddelwedd, li-

frai a threfn rifo fflyd gorfforaethol gyffredin yn y DU.

Y cwmni lleol yw Glenvale Transport Ltd o Gilmoss, Lerpwl, sy’n masnachu fel Stagecoach

Merseyside & South Lancashire. Ym mis Tachwedd 2012, prynodd Stagecoach weithrediadau

First yng Nghaer a Chilgwri lle bu’n gweithredu o’r modurdai yng Nghaer a Rock Ferry.

Y gweithredwr presennol yw M & H Coaches o Drefnant. Wedi’i sefydlu yn 1984 gan Hugh Hefin

Owen a’i wraig Margaret, mae gan M & H fflyd o ryw 20 o fysiau a choetsis ar hyn o bryd. Ford

Transit oedd y cerbyd cyntaf a ddefnyddiwyd ac ymunodd ail un dair blynedd yn ddiweddarach.

Enw gwreiddiol y busnes oedd M & H Mini Mini Coach. Ymunodd y bws mawr cyntaf â’r fflyd yn

1988. Yna newidiwyd enw’r busnes i M & H Travel. Yn 1998, bu Hefin farw a daeth Margaret yn gy-

frifol am y busnes. Yn 2012, ffurfiwyd y busnes fel cwmni cyfyngedig.

Ers 1994, mae gan M & H hanes hir a llwyddiannus o weithredu gwasanaethau bws lleol ac, yn

ogystal â’r un rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug, mae M & H yn gweithredu chwe llwybr arall, yn ogystal

â gwasanaethau ysgol a choleg.

Yn 2018, prynodd M & H Coaches fysiau Wright Streetlite newydd sbon ar gyfer gwasanaeth

Rhuthun - Yr Wyddgrug, y tro cyntaf y gwelwyd cerbydau newydd sbon ar y llwybr cyfan ers 1919.

Mantais i deithwyr ar y bysiau Streetlite oedd cyhoeddi safleoedd bysiau nesaf a dangos y safle

nesaf ar sgrin fideo, crogiant aer, gwregysau diogelwch a di-wi di-dâl. Roedd y peiriannau i safonau

Euro 6, sef y safonau amgylcheddol uchaf posibl.

Rhagor o fanylion yn RonsBusesAndCoaches

Peters of Llanarmon yn Iâl

Dechreuodd Robert E Peters o Lanarmon fusnes bysiau modur yn y

1920au diweddar a’i wasanaeth cyntaf oedd gwasanaeth diwrnod

marchnad o Lanarmon-yn-Iâl i’r Wyddgrug, a redodd mewn

cystadleuaeth â George Edwards a Crosville. Yn 1931, cafodd Peters

drwydded i redeg y gwasanaeth i’r Wyddgrug ond rhwystrwyd ceisiadau

eraill i gystadlu yn erbyn George Edwards i Wrecsam. Fodd bynnag, fe

redodd wasanaeth gweithwyr o’r pentref i bwll glo Llay Main ger

Wrecsam.

Yn 1945, aeth y busnes i’w fab Edward Garnett Peters, ac fe ddaliodd

y busnes i fasnachu dan ei enw tan y 1970au pan ddaeth y gwasan-

aethau i ben. Ar ôl hynny, trodd Crosville y rhan fwyaf o’i deithiau

rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug drwy

Lanarmon.

O’r 20 fwy neu lai o fysiau a choetsis

oedd gan fusnes Peters yn ystod 50

mlynedd bron o weithredu, roedd

amryw o ddiddordeb. Ar y chwith

mae un arbennig, y Crossley SD42/9

gyda chorff “bws arsyllu” Whiston 35

sedd. Roedd yn newydd i Lu Awyr y

Taleithiau Unedig yn 1951 ac fe re-

dodd dan ei blât milwrol USAF N975

cyn ei phrynu gan Peters yn 1959, pan gafodd y rhif cofrestru lleol TCA 309. Defnyddiwyd tan 1962

a’i sgrapio wedyn.

Mae rhagor o fanylion Peters yn Ron’sBusesAndCoaches

George Edwards and Son

George Edwards oedd y cwmni bysiau cyntaf efallai i weithredu ym mhentref Llanarmon-yn-Iâl, o’r

pentref i Wrecsam drwy Fwlch-gwyn, cartref Edwards. Rhedai’r gwasanaeth hwn ar ddydd Llun,

dydd Iau a dydd Sadwrn a pharhaodd tan tua 2001. Roedd Edwards hefyd yn gweithredu gwasan-

aeth dydd Mercher o Goed-poeth i’r Wyddgrug drwy Lanarmon-yn-Iâl. Gweithredwyd y gwasanaeth

hwn yn ddiweddarach hefyd yn gystadleuol gan Peters a Crosville. Yn y 1930au cynnar, rhoddodd y

Comisiynwyr Traffig drwydded gwasanaeth yr Wyddgrug i Peters ond cadwodd George Edwards yr

hawl i redeg gwasanaeth Wrecsam.

Yn y 1950au, ymunodd Fred mab George â’r cwmni pan newidiwyd enw’r busnes i George Edwards

and Son ac mae’n dal i fasnachu dan yr enw hwn heddiw. Gareth a Ceris, wyrion y sylfaenydd, sy’n

rhedeg y busnes bellach. Yn 2008, gwerthodd y busnes ei wasanaethau bws lleol i D Jones & Son ac

mae George Edwards & Son yn canolbwyntio ar gylchdeithiau gwyliau, llogi preifat a chontractau

ysgol.

Mae rhagor o fanylion George Edwards & Son yn RonsBusesAndCoaches

Pied Bull Coaches

Bu Crosville Cymru eto’n gweithredu gwasanaeth B37 Yr

Wyddgrug i Raianrhyd drwy Faes-hafn ac Eryrys, rhwng

1990 a 1993. O fis Medi 1993 tan 2002, cymrodd Pied

Bull Coaches y gwasanaeth. Yr eithriad oedd cyfnod yn

1996, pan enillodd Crosville Cymru’r B37 yn ôl.

O 1995 i 1998, gweithredodd y cwmni hefyd un daith

ddychwelyd ar y B5 rhwng yr Wyddgrug, Llanarmon a

Rhuthun, gan ychwanegu at wasanaeth Crosville Cymru.

Roedd Ronald Williams o’r Wyddgrug yn masnachu fel Pied Bull a dechreuodd ei fusnes fel cwmni

tacsis. Yn 1973, prynodd ei goets gyntaf a ddefnyddiwyd yn bennaf ar gyfer llogi preifat. Daeth y

busnes bysiau a choetsis i ben ym mis Hydref 2003 pan ddychwelodd ef, ac yna’i ferch, i redeg tac-

sis a cherbydau llogi preifat.

Oare’s of Holywell

Gweithredodd Oare’s wasanaeth B37 Yr Wyddgrug i Faes-hafn, Eryrys a Graianrhyd yn niwedd

1992 a dechrau 1993.

Trefnydd angladdau oedd George Arnold Oare yn wreiddiol ac roedd hefyd yn gweithredu tacsis.

Yn 1978, prynodd fws mini a chafodd gontract ysgol yn fuan. Tyfodd niferoedd y disgyblion a glud-

wyd ac, felly, prynodd goets o faint llawn yn 1980. O hynny ymlaen, daliodd yr ochr coetsis a bysiau

i ehangu. Ar un adeg, roedd Oare’s yn gweithredu nifer o wasanaethau, gan gynnwys y Cymru

Coastliner o Gaernarfon i Gaer ar y Sul. Yn 1992, prynodd Oare’s fusnes a fflyd o bedwar cerbyd

Reynolds, Gwesbyr ac, yn 2003, cafodd fysiau a choetsis Pied Bull. Bu farw George Oare yn 2015 yn

oed 78. Mae’r cwmni bellach yn cael ei redeg gan ei fab gyda rhyw 12 coets sy’n cael eu defnyddio’n

bennaf ar gontractau ysgol a choleg, ynghyd â gwaith llogi preifat.

Mae rhagor o fanylion Oare’s of Holywell yn RonsBusesAndCoaches

Royce Hire, Wrexham

Rhwng Rhagfyr 1988 a 1990 cynnar, rhedodd Royce Hire o Wrecsam daith ddychwelyd B37 ar

ddydd Sadwrn yn unig am gyfnod byr o bentref Llanarmon i’r Wyddgrug, trwy Raianrhyd, Eryrys a

Maeshafn.

Dechreuodd Roy Chard ei fusnes gyda thacsi a symudodd ymlaen i fysiau mini a choetsis. Prynodd

ei goets gyntaf yn 1977 ac, erbyn hynny, roedd yn masnachu fel Royce Coaches. Prynodd ragor o

fysiau a gweithredodd rai gwasanaethau adrannol yn ogystal â llogi preifat a gwaith contract.

Roedd y gwasanaethau’n bennaf yn ardal Wrecsam. Ymunodd Andrew a Wayne, dau fab Roy, ag ef

yn y busnes. Bu gan y meibion ran fawr yng ngweithrediad y cwmni yn ystod salwch Roy, gan

gymryd yr awenau pan fu farw yn 1990. Ar un adeg, masnachodd y busnes fel Royce Economy

Travel ac, yn ddiweddarach, fel Economy Coach Hire. Gadawodd Andrew’r busnes ac arhosodd

Wayne yn unig fasnachwr. Darfu ef ei hun fasnachu ym mis Mehefin 1991. Gweithiodd Wayne

wedyn i Fryn Melyn a bu’n rheoli gweithrediadau’r cwmni hwnnw am nifer o flynyddoedd ar ôl iddo

ddod yn rhan o Grŵp GHA.

Mae rhagor o fanylion Royce Hire yn RonsBusesAndCoaches

Four Girls, Pontybodkin

Ym mis Hydref 1986, enillodd Four Girls Coaches o Bontybodcyn ger yr Wyddgrug gontract y B37

rhwng Llanarmon, Graianrhyd, Eryrys, Maes-hafn a’r Wyddgrug, ar ddydd Mercher yn unig i dde-

chrau. Erbyn 1990, roedd y gwasanaeth wedi dychwelyd i Crosville Cymru ac, yn 1993, cymrwyd ef

gan Pied Bull Coaches.

Llewelyn a Barbara Davies, oedd â phedair o ferched gan roi enw’r cwmni,  a ddechreuodd y

busnes. Prynwyd eu coets gyntaf o faint llawn yn 1978, gan ei defnyddio ar y dechrau i gludo

gweithwyr i waith dur Shotton. Erbyn 1984, roedd rhyw 10 o gerbydau yn y fflyd ac fe sefydlwyd

gwaith gwasanaeth bysiau lleol rhwng yr Wyddgrug, Wrecsam a Chaer. Ar ôl marwolaeth Llewelyn

yn 1997, roedd y busnes yn gadarn yn nwylo’r ddwy ferch oedd wedi ymuno â’r cwmni a’u gwŷr. Y

prif waith oedd llogi preifat a chontractau ysgol ac roedd gan y fflyd lifrai glas neilltuol. Daeth

masnachu’r busnes i ben ym mis Mai 2016.

Mae rhagor o fanylion Four Girls Coaches yn RonsBusesAndCoaches

Eagles and Crawford, Yr Wyddgrug

Tra’r oedd modurdai’r cwmni ar lwybr gwasanaeth Rhuthun i’r Wyddgrug (ar Ffordd Rhuthun, Yr

Wyddgrug a’r Enfys, Gwernymynydd), ychydig fu ei gysylltiad â’r gwasanaeth. Bu’n rhedeg taith

coleg uniongyrchol o Ruthun i’r Wyddgrug i gysylltu â Choleg Glannau Dyfrdwy NEWI a wei-

thredodd ym mlwyddyn academaidd 1993/4 yn unig.

TFfurfiwyd y bartneriaeth rhwng William Crawford a’i lysfab John Frederick Eagles yn y 1960au a’r

busnes gwreiddiol oedd gweithredu tacsis. Cawsant eu bws mini cyntaf yn 1962 ac, erbyn 1970,

datblygodd y busnes i weithredu cerbydau o faint llawn. Yn anghyffredin i gwmni teuluol roedd y

fflyd, yn 1992, yn cynnwys hanner dwsin o fysiau deulawr, a ddefnyddiwyd yn bennaf ar gontractau

ysgol. Heddiw, y gwaith gan mwyaf yw contractau ysgol a llogi preifat.

Mae rhagor o fanylion Eagles & Crawford yn RonsBusesAndCoaches

RonsBusesAndCoaches.com

Hawlfraint 1919-2019 Cyngor Sir Ddinbych
2000oedd Heddiw Gweithredwyr
Bristol MW6G sy’n fws Crosville nodweddiadol a ddefnyddiwyd ar dramwyfa Rhuthun i’r Wyddgrug yn ystod y 1960au a’r 1970au, yma’n anelu am Lanarmon ar y B34, oedd yn weithrediadau byr o’r B33, rhwng yr Wyddgrug a Llanarmon yn unig
Optare Solo nodweddiadol a ddefnyddiwyd ar 1/X1/2 o ganol y 1990au. Mae’n gwisgo fersiwn o lifrai GHA oedd yn unigryw i wasanaethau yn Sir Ddinbych
Ymweliad byr Townlynx â Rhuthun, ar daith a welwyd oddi allan i Neuadd y Sir
Townlynx
Oddi allan i Ganolfan Hamdden Rhuthun ar yr ail ddiwrnod ar ôl i GHA orffen mae Stagecoach Merseyside Dart. Sylwch ar ddangosydd pen y daith sy’n cynnwys y modurdy o ble daeth y cerbyd hwn—Gilmoss
M & H Coaches
DAF SB200 George Edwards & Son gyda chorff Ikarus 480 Hwngaraidd anghyffredin yn Llanarmon yn Iâl
Bws mini Pied Bull wedi cyrraedd o’r Wyddgrug ar y B5