real time web analytics

Y 1920au a’r 1930au—twf cynnar

Yn 1919, bu rhywfaint o drafod a fyddai’r gwasanaeth i Ruthun yn dymhorol yn unig. Meddai rheolwr- gyfarwyddwr Crosville, “Fe wnawn ein gorau glas i ddarparu gwasanaeth drwy’r cyfnod i gyd” ac fe wnaeth hynny. Mae’n amlwg bod digon o ddefnydd i gyfiawnhau ei gadw y tu hwnt i fisoedd yr haf. Yn y dyddiau hynny, roedd Cynghorau Sir Ddinbych a Sir y Fflint yn codi ar y cwmni bysiau i ddefnyddio’r ffyrdd yn eu siroedd. Ar y chwith, mae dogfen Crosville yn dangos faint o deithiau a wnaeth y cwmni yn ystod haf 1920. Rhannwyd hwy’n deithiau i Ruthun, i Loggerheads ac i Lanferres. Bu rhywun mor garedig â chyfrif mewn pensel ar y ddogfen. Y taliad oedd 3 ceiniog (fymryn dros 1 geiniog newydd) y filltir ac mae’r taliad am dair milltir bob taith o’r Wyddgrug i ffin Sir Ddinbych ger Loggerheads. Roedd y taliad tri mis yn Sir y Fflint yn £79 bron. Roedd Sir Ddinbych hefyd yn codi tâl ar y dechrau, oedd yn 2 geiniog y filltir yn 1919. Yn haf 1923, er bod gwasanaethau Rhuthun yn dal i ddod i ben yng Ngwesty Victoria yn yr Wyddgrug, cododd Crosville fodurdy i’r diben ym Mhonterwyl yn y dref, a barodd tan ei gau yn 1999 pryd y trosglwyddodd bysiau i safle newydd Manor Lane, Penarlâg. Homebase sydd ar safle Ponterwyl ar hyn o bryd. Erbyn 1926, roedd Crosville wedi neilltuo’r rhifau 7A a 7B i wasanaeth Rhuthun - Yr Wyddgrug, er y cymrodd rai blynyddoedd cyn i’r bysiau eu hunain ddangos rhifau gwasanaethau ochr yn ochr â phennau’r teithiau. Yn 1926, roedd nifer yr ymadawiadau dyddiau gwaith wedi cynyddu i chwech i’r ddau gyfeiriad. Ychwanegodd Crosville ddwy daith dydd Sul. Yn y flwyddyn hon y paentiwyd yr hen fysiau llwyd yn goch bob yn dipyn, ac yna’n lliw castan. Hefyd yn 1926, prynodd Crosville dir yn Loggerheads ar lwybr Rhuthun - Yr Wyddgrug lle cododd ei ystafelloedd te i ddenu mwy o deithwyr. Arhosodd Loggerheads yn gyrchfan boblogaidd ar y bws tan ddiwedd y 1960au, pan ddaeth y car modur preifat yn fwyfwy pwysig. Parodd perchenogaeth a chysylltiad Crosville â Loggerheads am 50 mlynedd bron. Yn 1974 y gwerthodd Crosville ei fudd yn Loggerheads i Gyngor Sir Clwyd oedd newydd ei sefydlu. Dechreuodd gwasanaethau bysiau dyddiol uniongyrchol o Benbedw i’r Wyddgrug, Loggerheads a Rhuthun yn 1924 am bris tocyn i Ruthun o 6/- neu 30c ac i Loggerheads am 4/- (20c). Roedd dwy daith ddyddiol yn yr haf ac un yn y gaeaf. Roedd gwasanaeth siarabáng dyddiol hefyd yn yr haf o Benbedw i Loggerheads yn unig, gan ddefnyddio salŵn gyda tho cynfas codadwy. Hefyd o 1926 ymlaen, roedd gwasanaeth o Warrington a Frodsham i Loggerheads ac un o Lerpwl, Speke a Phont Gludo Runcorn. Mae’n debygol y troswyd y rhain yn gylchdeithiau coets ynghanol y 1930au. Dim ond ym mis Hydref 1928 y cyrhaeddodd bysiau Crosville bentref Llanarmon yn Iâl. Tua’r un pryd, dechreuodd cwmnïau teuluol Peters o’r pentref a George Edwards o Fwlch-gwyn redeg bysiau modur i’r Wyddgrug i gystadlu ond ar ddiwrnodau marchnad yr Wyddgrug yn unig. Roedd Edwards wedi darfod erbyn canol y 1930au a gorffennodd Peters yn 1970. Yn ystod y degawd, cerbydau Daimler a Leyland unllawr oedd bysiau Crosville ar wasanaeth Rhuthun - Yr Wyddgrug. Yn ystod y degawd, newidiwyd o deiars soled i rai niwmatig a symudodd y man gyrru o gefn y peiriant i’w ochr, gan gynyddu nifer y seddau teithwyr. Erbyn 1929, roedd mwyafrif teithiau’r Wyddgrug - Rhuthun yn mynd ymlaen i Ddinbych, er y cwtogwyd rhai o’r rhain eto yn 1931 i redeg rhwng yr Wyddgrug a Rhuthun yn unig. Roedd llawer o deithiau ychwanegol ym mhrysurdeb yr haf rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug, gydag 11 ar ddyddiau gwaith, 13 ar Sadyrnau a 10 ar y Sul. Y cyfeiriad cyntaf at wasanaethau bysiau o Eryrys oedd yn 1930, pan oedd Crosville yn rhedeg tair taith o ddydd Llun i ddydd Gwener a phedair ar Sadyrnau. Fe fu mân newidiadau ond parhaodd patrwm sylfaenol gwasanaeth Eryrys am dros 40 mlynedd. Yn y cyfamser, erbyn 1936, ychwanegodd Crosville lwybr ar wahân i Faes-hafn, gyda hyd at bedair o deithiau dychwelyd ar ddydd Mercher a dydd Sadwrn yn unig. O 1935 ymlaen, dyblwyd nifer y teithiau o Benbedw i Loggerheads a Rhuthun, sef pedair y dydd yn yr haf a dwy yn y gaeaf. Gostyngwyd hyn i un daith ar ddechrau’r Ail Ryfel Byd. Ar ôl y rhyfel, pendiliodd hyn rhwng un a phedwar ymadawiad ond sefydlogodd ar un y dydd cyn dileu adran Penbedw i Ellesmere Port mor ddiweddar â 1984. Erbyn hyn roedd amser teithio ar y bws rhwng Rhuthun a’r Wyddgrug wedi gostwng i 45 munud. Mae hyn yn cymharu ag amserau heddiw o 24 munud (uniongyrchol); 37 munud (trwy Lanarmon yn Iâl); a 46 munud (trwy Lanarmon, Graianrhyd, Eryrys a Maes-hafn). Yn 1936, ail-rifwyd y gwasanaeth yn 125 er, unwaith eto, ni ddangoswyd hyn ond mewn amserlenni ac nid ar y bysiau. Roedd terfynfa’r Wyddgrug wedi symud o Westy Victoria i fan ger gorsaf drenau’r dref. Flwyddyn yn ddiweddarach, symudodd terfynfa Rhuthun o Westy’r Castell i Stryd y Farchnad. Yn ystod y 1930au, roedd Crosville yn gweithredu fflyd fwy cymysg o gerbydau. Daliwyd i ddefnyddio salwnau ar wasanaeth Rhuthun - Yr Wyddgrug a’r math mwyaf poblogaidd gan Crosville ar ddiwedd y degawd oedd y Leyland Tiger. Daeth cyrff Eastern Coach Works yn ddewis gan y cwmni, math gyda chysylltiad hir â Crosville tan y 1980au cynnar. Drwy gydol y degawd, newidiwyd o fysiau petrol i olew (h.y. disel).
Cartref | 1919 | 20au & 30au | 40au & 50au | 60au & 70au | 80au & 90au | 2000oedd | Heddiw 
Modurdy
Leyland GH7LW gyda dau ddrws a 40 o seddau a ddefnyddiwyd gan Crosville yn y 1920au diweddar
Leyland Lion PLSC1 gyda chorff 32 sedd a ddefnyddiwyd gan Crosville o 1927 tan y 1940au
Leyland Lion PLSC gyda chorff Burlingham 34 sedd, a ymunodd â Crosville yn 1939
Leyland Lion LT2 gyda chorff 35 sedd, newydd i Crosville yn 1931
Leyland Lion LT7 gyda chorff Burlingham Utilities 34 sedd, newydd i Crosville yn 1935
Leyland Tiger TS7 newydd yn 1936 ac yn gwasanaethu tan 1960
Hawlfraint 1919-2019 Cyngor Sir Ddinbych
Defnyddiwyd gyda chaniatâd Archifdy Sir y Fflint